1. Chuẩn bị trước khi chụp
Bài học này tổng hợp tất cả kiến thức từ 7 bài trước vào thực hành cụ thể. Trước khi bắt đầu, hãy đảm bảo bạn có:
- Máy ảnh (DSLR, mirrorless, hoặc điện thoại có chế độ Pro).
- Hiểu tam giác phơi sáng — biết cách điều chỉnh khẩu độ, tốc độ, ISO.
- Biết bố cục cơ bản — quy tắc 1/3, đường dẫn, khung trong khung.
- Hiểu ánh sáng — hướng sáng, giờ vàng, ánh sáng cửa sổ.
- Biết lấy nét — AF-S, AF-C, và cách kiểm soát DOF.
"A photograph is not taken — it is made. Preparation, observation, and patience distinguish a snap from an image."
2. Kỹ thuật chụp chân dung
2.1. Tiêu cự khuyến nghị
Chân dung đẹp thường dùng tiêu cự 85–135mm. Lý do:
- Ít méo hình khuôn mặt hơn wide angle.
- DOF mỏng tự nhiên → tách chủ thể khỏi nền.
- Khoảng cách chụp thoải mái — không xâm phạm không gian riêng của chủ thể.
Tránh dùng tiêu cự < 50mm cho chân dung cận — sẽ làm mũi to, mặt phẳng hơn.
2.2. Khẩu độ
- f/1.4 – f/2.8: Chân dung nghệ thuật, DOF mỏng, background xóa mạnh.
- f/4 – f/5.6: Chân dung nhóm, cần DOF rộng hơn cho nhiều người.
2.3. Lấy nét
Luôn lấy nét vào mắt chủ thể. Nếu mắt không nét, toàn bộ ảnh coi như hỏng — dù các bộ phận khác rõ nét đến đâu.
- Dùng AF-S + Single Point cho chân dung tĩnh.
- Dùng Eye AF nếu máy hỗ trợ — tự nhận diện mắt.
- Dùng AF-C nếu chủ thể di chuyển nhiều (trẻ em, động vật).
2.4. Ánh sáng chân dung
- Ánh sáng cửa sổ — mềm, tự nhiên, lý tưởng cho người mới.
- Giờ vàng — ánh sáng ấm, viền tóc đẹp khi chụp ngược sáng.
- Ngày mây — softbox tự nhiên, ánh sáng đều.
- Tránh nắng gắt giữa trưa — bóng đổ dưới mắt, mũi.
2.5. Giao tiếp với chủ thể
Kỹ thuật chỉ là một nửa. Nửa còn lại là giao tiếp:
- Nói chuyện, tạo không khí thoải mái trước khi chụp.
- Hướng dẫn chủ thể bằng lời đơn giản ("quay nhẹ sang trái", "cười nhẹ").
- Chụp nhiều khung hình — chọn ra tấm tốt nhất.
- Khen ngợi để chủ thể tự tin hơn.
"A portrait is a collaboration. The photographer frames the light, the subject brings the moment."
3. Kỹ thuật chụp phong cảnh
3.1. Tiêu cự khuyến nghị
- 16–35mm (wide): Phong cảnh rộng, núi, biển, kiến trúc.
- 50mm (standard): Phong cảnh gần gũi, đường phố.
- 70–200mm (tele): Nén không gian, chụp núi xa, chi tiết phong cảnh.
3.2. Khẩu độ
Phong cảnh thường dùng f/8 – f/11. Đây là "điểm ngọt" của hầu hết ống kính:
- DOF đủ rộng để toàn cảnh rõ nét.
- Chất lượng quang học tốt nhất.
- Tránh nhiễu xạ (diffraction) — xảy ra ở f/16+.
3.3. Tripod
Phong cảnh đẹp thường cần tripod:
- Cho phép phơi sáng dài (nước chảy mượt, mây kéo).
- Đảm bảo khung hình ổn định qua nhiều lần chụp (panorama, HDR, focus stacking).
- Buộc bạn suy nghĩ kỹ trước khi bấm máy — không chụp vội.
3.4. Ánh sáng phong cảnh
- Giờ vàng — tốt nhất cho phong cảnh. Ánh sáng xiên, bóng dài, màu ấm.
- Giờ xanh — cho thành phố, cảnh phản chiếu.
- Ngày mây — ánh sáng đều, phù hợp chụp rừng, thác nước (tránh bóng gắt).
- Sau mưa — không khí trong, màu sắc bão hòa.
3.5. Hyperfocal distance
Áp dụng kiến thức Bài 07: lấy nét tại hyperfocal distance để tối đa vùng nét mà không cần đóng khẩu độ quá nhỏ.
4. Đường chân trời
Đường chân trời (Horizon Line) là ranh giới giữa bầu trời và mặt đất (hoặc mặt nước). Đây là yếu tố bố cục quan trọng nhất trong phong cảnh.
Ba vị trí
- Đường chân trời ở giữa (50%): Tạo cảm giác tĩnh, cân bằng. Thích hợp cho ảnh phản chiếu (mặt nước gương), ảnh đối xứng.
- Đường chân trời 1/3 trên (33%): Nhấn mạnh mặt đất — phù hợp khi foreground có chi tiết quan trọng (hoa, đá, đường dẫn).
- Đường chân trời 1/3 dưới (66%): Nhấn mạnh bầu trời — phù hợp khi mây đẹp, hoàng hôn, bình minh.
Nguyên tắc vàng
Đường chân trời phải thẳng. Một đường chân trời nghiêng vài độ có thể làm ảnh trông "say sóng" — trừ khi bạn cố tình dùng Dutch angle (góc nghiêng nghệ thuật).
Dutch Angle
Dutch angle là kỹ thuật nghiêng máy ảnh có chủ đích, làm đường chân trời nghiêng. Tạo cảm giác:
- Bất an, chuyển động, hỗn loạn.
- Năng lượng, phá cách.
- Thường dùng trong nhiếp ảnh đường phố, thời trang, phim ảnh.
"The horizon line is the anchor of a landscape photograph. Keep it level — unless you deliberately choose to break the rule for effect."
5. Góc độ và chiều cao máy
Chiều cao của máy ảnh so với chủ thể tạo ra cảm giác quyền lực khác nhau. Đây là yếu tố tâm lý quan trọng trong bố cục.
Ba góc độ chính
- Eye Level (ngang tầm mắt): Trung tính, tự nhiên. Phổ biến trong chân dung.
- Low Angle (góc thấp): Máy ảnh thấp hơn tầm mắt chủ thể. Làm chủ thể trông cao lớn, quyền lực, uy nghi. Dùng cho anh hùng, kiến trúc cao.
- High Angle (góc cao): Máy ảnh cao hơn chủ thể. Làm chủ thể trông nhỏ bé, yếu ớt, dễ bị tổn thương. Dùng cho trẻ em, động vật nhỏ, biểu tượng sự phục tùng.
Ứng dụng trong chân dung
- Low angle nhẹ: Làm chủ thể trông tự tin, mạnh mẽ.
- High angle nhẹ: Làm chủ thể trông dễ thương, gần gũi.
- Eye level: Chân dung trung thực, tự nhiên.
- Low angle mạnh (từ dưới lên): Tạo cảm giác đáng sợ, uy quyền.
Ứng dụng trong phong cảnh
- Low angle: Nhấn mạnh foreground, tạo cảm giác hùng vĩ.
- High angle: Toàn cảnh, panorama, chụp từ trên cao.
6. Demo: Đường chân trời
Thử các vị trí đường chân trời và góc nghiêng khác nhau để thấy ảnh hưởng đến cảm giác của bức ảnh.
7. Tổng kết
Sau bài học này, bạn đã nắm được:
- Chân dung: Tiêu cự 85-135mm, khẩu độ f/1.8-f/2.8, lấy nét vào mắt, ánh sáng cửa sổ hoặc giờ vàng.
- Phong cảnh: Tiêu cự 16-35mm, khẩu độ f/8-f/11, tripod, hyperfocal, giờ vàng/giờ xanh.
- Đường chân trời: Giữa = tĩnh, 1/3 trên = nhấn mặt đất, 1/3 dưới = nhấn bầu trời. Dutch angle = bất an.
- Góc độ: Low angle = quyền lực. High angle = nhỏ bé. Eye level = trung tính.
Bài tập tổng hợp
- Chân dung: Chụp 5 ảnh chân dung — 3 ảnh với ánh sáng cửa sổ (thuận, xiên, nghịch), 2 ảnh với giờ vàng (eye level và low angle). Lấy nét vào mắt.
- Phong cảnh: Chụp 5 ảnh phong cảnh — 3 ảnh với các vị trí đường chân trời khác nhau (giữa, 1/3 trên, 1/3 dưới), 1 ảnh dùng hyperfocal, 1 ảnh với giờ vàng.
- Góc độ: Chụp cùng một chủ thể từ 3 góc: eye level, low angle, high angle. Ghi chú cảm xúc mỗi ảnh.
- Tự đánh giá: Xem lại 12-15 ảnh, chọn 3 ảnh bạn thấy hài lòng nhất và ghi lý do.
Chuyển sang Giai đoạn 3
Bạn đã hoàn thành Giai đoạn 2 — Kỹ thuật cơ bản. Ở Giai đoạn 3, chúng ta sẽ đi sâu vào ánh sáng nhân tạo, macro, hậu kỳ và quản lý màu sắc.
1. Tuyệt chiêu khoảng cách xóa phông: Không cần ống kính đắt tiền hàng nghìn USD mới xóa phông được! Hãy áp dụng Công thức khoảng cách vàng: Dắt người mẫu đứng cách xa bức tường/bụi cây phía sau ít nhất 4 đến 5 mét, đồng thời người chụp bước lại gần người mẫu để lấy khung hình từ ngực trở lên. Hậu cảnh phía xa lập tức tan chảy mượt mà ngay cả với ống kính tầm trung!
2. Tuyệt chiêu phơi nước không rung máy: Khi cắm máy lên chân Tripod để phơi cảnh thác nước hoặc sóng biển, ngón tay ấn nút chụp vẫn có thể tạo rung vi mô. Hãy bật tính năng Hẹn giờ chụp 2 giây (2s Self-timer): Bấm nút ➔ Buông tay hoàn toàn ➔ 2 giây sau máy mới mở màn trập chụp, đảm bảo bức ảnh sắc nét từng ngọn cỏ!
Để đường chân trời bị nghiêng 1-2 độ (cảm giác nước biển sắp tràn ra khỏi màn hình) hoặc vô tình để đường chân trời cắt ngang qua cổ của người mẫu khiến bức chân dung bị cảm giác "chia cắt" rất phản cảm thị giác. Sai lầm thứ hai: Cầm tay phơi sáng dòng nước 1 giây mà không có Tripod ➔ toàn bộ bức ảnh sẽ nhòe nhoẹt như tranh sơn dầu hỏng.